Zaburzenia odżywiania w grupie sportowców

Właściwe żywienie oraz suplementacja są podstawowym czynnikiem świadomego osiągnięcia sukcesu w sporcie. Zaburzenia odżywiania lub nieprawidłowo skomponowany jadłospis często mają wpływ nie tylko na zdolności wysiłkowe, ale również na formę psychiczną zawodnika.

Przygotowanie planu żywieniowego oraz stosowanie się do wskazówek żywieniowych ma na celu zapewnienie wystarczającej ilości energii do pracy mięśni, skuteczniejszą adaptację do wysiłku, zabezpieczenie mięśni przed katabolizmem, przyśpieszenie powysiłkowej regeneracji, a w bezpośrednim przygotowaniu do zawodów zwiększenie zasobów glikogenu mięśniowego.

Jeśli nie dostarczymy odpowiedniej jakości paliwa – właściwych proporcji energii z węglowodanów oraz mało składników mineralnych – możemy mieć problem z „dojechaniem do mety”. Oczywiście w wymiarze krótkoterminowym te zaburzenia nie mają aż tak dramatycznego znaczenia – jednak nieprzestrzeganie pewnych zasad żywieniowych w długofalowym ujęciu (sezon, dwa, trzy)  mogą powodować znaczne obniżenie formy, zmiany hormonalne, przyspieszenie starzenia organizmu oraz zmniejszać chęć i zaangażowanie do treningów.

Szczególną uwagę należy zwrócić na problem zaburzeń odżywiania oraz stanu odżywienie w grupie młodych sportowców, ponieważ mogą spowodować nie tylko gorsze wyniki sportowe, ale również mogą prowadzić do zaburzeń rozwój i wzrostu organizmu.

W grupie sportowców, zwłaszcza dyscyplin z podziałem na kategorie wagowe, dość często obserwuje się prowadzenie restrykcji żywieniowych, w innych dyscyplinach również obserwuje się ten problem, ale zdecydowanie rzadziej. Jak pokazują badania prowadzenie diety na poziomie <30 kcal na kilogram masy mięśniowej (LBM) ciała u zawodników prowadzi do znacznego pogorszenie czynności metabolicznych i hormonalnych organizmu, co przekłada się na:

  • gorsze wyniki – słaba forma
  • opóźnienie dojrzewania i wzrost
  • częstsze infekcje
  • problemy hormonalne

U kobiet jednym ze skutków niskiej dostępności energii jest zakłócenie czynności rozrodczych oraz regularnego miesiączkowania. Konsekwencją takiego postępowania jest załamanie treningowe –  podsumowując prowadzenie restrykcji żywieniowych lub głodówki jest w świecie sportu bardzo złym rozwiązaniem… Należy dopasować dietę oraz proces redukcji masy ciała do indywidualnego zapotrzebowania, żeby uniknąć niechcianych konsekwencji zdrowotnych.

Zawodnicy uprawiający dyscypliny, w których istotna jest masa ciała są narażeni na zaburzenia odżywiania bardziej niż inni sportowcy lub ludzie nieuprawiający sportu.

 

Konsekwencje zaburzeń odżywiania w sporcie:

  • osłabiona wydajność i zwiększony czas regeneracji po treningu
  • zwiększone ryzyko kontuzji
  • obniżona gęstość kości (szczególnie w wieku rozwojowym)
  • zaburzenia cyklu menstruacyjnego u kobiet
  • ciągłe zmęczenie
  • bóle głowy
  • zmniejszona tolerancja na niskie temperatury
  • anemia
  • problemy z funkcjonowaniem przewodu pokarmowego

 

Organizm potrzebuje ok. 60 minerałów oraz witamin, których nie jest w stanie pozyskać w inny sposób jak tylko poprzez dietę. Część z tych składników dostarczamy w nadmiarze, co jest konsekwencją procesów konserwacji niektórych produktów spożywczych, jednak jest kilka bardzo ważnych składników, których niedobór może prowadzić do poważnych konsekwencji dla sportowca.

 

Najczęściej obserwowane niedobory witamin i składników mineralnych u sportowców:

Składnik Za co odpowiada Konsekwencje zdrowotne W jakich produktach możemy znaleźć
Żelazo Jest składnikiem hemoglobiny, która odpowiada za transport tlenu do komórek Anemia, zbyt niski poziom żelaza, szybkie zmęczenie Wątróbka gęsia, wieprzowa, drobiowa, pasztety, wołowina, pestki dyni, małże
Witaminy z grupy B Koenzym w mechanizmie pozyskiwania energii, funkcjonowanie układu nerwowego Zaburzenia koncentracji, zmęczenie, wypadanie włosów Ryż brązowy, kiełki zbóż, nasiona słonecznika,
Wapń i witamina D mineralizacji kości Złamanie zmęczeniowe, rozwój osteoporozy (nawet w młodym wieku) Wapń: sery, mleko, jogurty, sardynki

Wit. D: suplementacja

Magnez, sód i potas udział w aktywacji ponad 300 enzymów, udział w przemianach energetycznych, pobudliwość układu nerwowego, utrzymanie właściwego ciśnienia osmotycznego Prawidłowy stopień nawodnienia, zaburzenia elektrolitowe Magnez: zboża, mleko, przetwory mleczne, rośliny strączkowe, orzechy

Sód i potas: produkty solone, wędzone, pieczywo, wędliny

Miedź, cynk, selen bierze udział w funkcjonowaniu i syntezie  ponad 200 enzymów i hormonów, zwiększa odporność,  Obniżenie odporności, zaburzenia wzrostu, anemia, zwiększenie stężenia cholesterolu we krwi, obrzęki, brak apetytu, wypadanie włosów, trądzik, gorszy smak Mięso, wątróbka, ryby morskie i owoce morza (szczególnie śledzie i ostrygi), warzywa strączkowe, groch, bób i fasola, kakao, pełnoziarniste zboża, kasza gryczana

 

Świadomość zachowań żywieniowych i ich konsekwencja dla zdrowia oraz zdolności wysiłkowych jest podstawą funkcjonowania. Dlatego zachęcam do korzystania z wiedzy i doświadczenia dietetyków sportowych w indywidualnym dopasowaniu jadłospisu do potrzeb organizmu.

O autorze:

Wojtek Zep